Θεσμικό πλαίσιο
Θεμελιώδεις αρχές του δικαιώματος στην εκπαίδευση
Το δικαίωμα στην εκπαίδευση αποτελεί θεμελιώδες και αναφαίρετο δικαίωμα όλων των παιδιών και κατοχυρώνεται τόσο σε διεθνές όσο και σε εθνικό επίπεδο. Ειδικότερα, κατοχυρώνεται με τη «Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Παιδιού» του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών (1989), η οποία κυρώθηκε με τον ν. 2101/92 (α΄192) και αποτελεί, σύμφωνα με το άρθρο 28 παρ. 1 του Συντάγματος, αναπόσπαστο μέρος της ελληνικής έννομης τάξης με υπερνομοθετική ισχύ.
Η Ελληνική Πολιτεία οφείλει να διασφαλίζει την ισότιμη και απρόσκοπτη πρόσβαση όλων των παιδιών σε ποιοτική εκπαίδευση, χωρίς διακρίσεις λόγω ιθαγένειας, καταγωγής ή καθεστώτος διαμονής. Το δικαίωμα αυτό συνδέεται με την ελεύθερη ανάπτυξη της προσωπικότητας (άρθρο 5 Συντάγματος) και τον σκοπό της εκπαίδευσης, όπως προσδιορίζεται στο άρθρο 29 της ανωτέρω Σύμβασης.
Η εκπαίδευση συνιστά βασικό μέσο κοινωνικής ένταξης, ιδίως για ανηλίκους πολίτες τρίτων χωρών και δικαιούχους διεθνούς προστασίας, με έμφαση στην εκμάθηση της ελληνικής γλώσσας.
Εγγραφή, φοίτηση και εκπαιδευτικά δικαιώματα ανηλίκων πολιτών τρίτων χωρών
Οι ανήλικοι πολίτες τρίτων χωρών που διαμένουν στην ελληνική επικράτεια υπάγονται στην υποχρεωτική εκπαίδευση υπό τους ίδιους όρους με τους ημεδαπούς και συμμετέχουν ισότιμα στη σχολική ζωή.
Για την εγγραφή τους σε σχολικές μονάδες όλων των βαθμίδων απαιτούνται τα προβλεπόμενα δικαιολογητικά. Κατ’ εξαίρεση, επιτρέπεται η εγγραφή με ελλιπή δικαιολογητικά, ιδίως όταν οι ανήλικοι:
α) είναι δικαιούχοι διεθνούς προστασίας,
β) είναι δικαιούχοι προσωρινής προστασίας (άρθρα 119-146 ν. 4939/2022, Α’111),
γ) έχουν υποβάλει αίτηση διεθνούς προστασίας,
δ) διαμένουν στη χώρα χωρίς ρυθμισμένο καθεστώς νόμιμης διαμονής.
Οι ανωτέρω μαθητές/τριες έχουν πλήρη πρόσβαση σε όλες τις εκπαιδευτικές και σχολικές δραστηριότητες.
Οι απόφοιτοι της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης στην Ελλάδα έχουν πρόσβαση στην τριτοβάθμια εκπαίδευση υπό τους ίδιους όρους με τους ημεδαπούς (άρθρο 18 ν. 5038/2023, Α’ 81).
Υποχρέωση ένταξης στο εκπαιδευτικό σύστημα
Οι ανήλικοι αιτούντες διεθνούς προστασίας και τα ανήλικα τέκνα αυτών υποχρεούνται να εντάσσονται σε δομές πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης του δημόσιου εκπαιδευτικού συστήματος.
Οι αρμόδιες αρχές λαμβάνουν τα αναγκαία μέτρα για τη διευκόλυνση της εγγραφής και φοίτησης, ακόμη και σε περιπτώσεις ελλιπών δικαιολογητικών. Η ένταξη πραγματοποιείται υπό όρους αντίστοιχους με εκείνους που ισχύουν για τους Έλληνες πολίτες.
Η ένταξη ολοκληρώνεται το αργότερο εντός τριών (3) μηνών από την ταυτοποίηση του ανηλίκου. Η ενηλικίωση δεν συνεπάγεται αυτοδικαίως διακοπή της φοίτησης στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση.
Σε περίπτωση μη συμμόρφωσης προς την υποχρέωση φοίτησης, προβλέπεται περιορισμός των υλικών συνθηκών υποδοχής και επιβολή διοικητικών κυρώσεων στα ενήλικα μέλη της οικογένειας. (άρθρο 55 ν. 4939/2022, Α΄111)
Ειδικό κανονιστικό πλαίσιο ανά βαθμίδα εκπαίδευσης
Για την Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση εφαρμόζεται το Π.Δ. 79/2017 «Οργάνωση και λειτουργία νηπιαγωγείων και δημοτικών σχολείων» (Α’109), όπως ισχύει.
Για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση εφαρμόζεται η υπ’ αριθ. 102791/ΓΔ4/10-09-2024 Υπουργική Απόφαση «Ρύθμιση θεμάτων που αφορούν στην έναρξη και λήξη του σχολικού και διδακτικού έτους, στις αργίες, στις διακοπές, στις εγγραφές, στις μετεγγραφές, στη φοίτηση, στις απουσίες, στα παιδαγωγικά μέτρα, στον χαρακτηρισμό της διαγωγής και στην οργάνωση των σχολικών μονάδων της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης» (Β’ 5130), όπως ισχύει.
Με ετήσιες εγκυκλίους καθορίζονται οι διαδικασίες εγγραφών και φοίτησης ανά σχολικό έτος.
