Το στίγμα των επικείμενων αλλαγών στην εκπαίδευση έδωσε σήμερα ο υπουργός Παιδείας, Έρευνας και Θρησκευμάτων, Νίκος Φίλης, κατά τη συνεδρίαση της Επιτροπής Μορφωτικών Υποθέσεων της Βουλής, που διεξήχθη στο πλαίσιο του Εθνικού και Κοινωνικού Διαλόγου για την Παιδεία, με προσκεκλημένους του Μορφωτικούς Ακόλουθους Πρεσβειών των χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
1 Αναφερόμενος στις επιπτώσεις της κρίσης στην εκπαίδευση ο υπουργός επισήμανε «τη μεγάλη απώλεια εκπαιδευτικών με συνταξιοδοτήσεις και αποχωρήσεις με αποτέλεσμα να υπάρχει σημαντική έλλειψη διδακτικού προσωπικού και αυξημένη ηλικία των εκπαιδευτικών ιδιαίτερα στον χώρο της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης.» Τόνισε επιπλέον ότι «η κρατική συμμετοχή και επιδότηση έχει πέσει στο 2,8 του ΑΕΠ, πολύ κάτω από το μέσο όρο της Ευρωπαϊκής Ένωσης.» Αναφέρθηκε ακόμη «στην ιδιομορφία του παράλληλου εκπαιδευτικού συστήματος των φροντιστηρίων, που υπάρχει στη χώρα μας, δηλαδή μία ιδιότυπη λειτουργία της εκπαίδευσης που καλύπτει κενά της δημόσιας εκπαίδευσης καθώς επίσης και προσδοκίες για πρόοδο των παιδιών των οικογενειών, δηλαδή τα νοικοκυριά δαπανούν περισσότερα χρήματα από αυτά που φαίνονται στον κρατικό προϋπολογισμό».
«Είναι προφανές ότι μία εκπαιδευτική μεταρρύθμιση θα πρέπει να εδράζεται σε πόρους που πρέπει να αυξηθούν, σε αλλαγή νοοτροπίας, που σημαίνει ότι πρέπει να γίνει ένας διάλογος και με τη κοινωνία, έτσι ώστε να υπάρξει μία ιεράρχηση προτεραιοτήτων για την αλλαγή της εκπαίδευσης καθώς επίσης και σε συνεννόηση με τα πολιτικά κόμματα, μία συναίνεση», κατέληξε ο υπουργός.
2 Μιλώντας για το δημοκρατικό σχολείο ο Νίκος Φίλης παρατήρησε ότι «η συζήτηση για την εκπαίδευση και τη νεότητα γίνεται σε μία περίοδο που υπάρχει διάψευση προσδοκιών των νέων στη χώρα μας και σε όλη την Ευρώπη. Συρρίκνωση της δημοκρατίας, επέκταση του φαινομένου της αποπολιτικοποίησης στο έδαφος των οποίων φυτρώνουν φαινόμενα φονταμενταλιστών, ξενοφοβίας και ποικίλων εξτρεμισμών. Η απάντηση σε αυτή την πραγματικότητα είναι η επιμονή στη δημοκρατική διαπαιδαγώγηση των παιδιών στο σχολείο της ισότητας, της αλληλεγγύης, της συλλογικότητας και της δημοκρατίας. Αυτή είναι η μεγάλη συνεισφορά του σχολείου σήμερα στον αγώνα για τον εκδημοκρατισμό της κοινωνίας και γενικότερα για την ανανέωση της εμπιστοσύνης των νέων γενιών στη δημοκρατία». Ως παράγοντα εκδημοκρατισμού ανέφερε την « προώθηση θεσμών δημοκρατικής οργάνωσης του σχολείου. Ήδη από πέρσι», τόνισε « έχουμε δώσει δυνατότητες και εξουσίες στο σύλλογο των καθηγητών να αποφασίζει κυριαρχικά στο σχολείο όχι μόνο την παιδαγωγική αλλά και τη διοίκηση του σχολείου. Εκλέγουν οι καθηγητές τον διευθυντή του σχολείου με βάση κριτήρια αξιοκρατικά και συνεργασίας. Η προώθηση του δημοκρατικού σχολείου έχει να κάνει με την οργάνωση τη δημοκρατική μαθητών και μαθητριών. Καθώς επίσης και το άνοιγμα του σχολείου στους γονείς και γενικότερα στη κοινωνία.»
3 Παρά το γεγονός ότι « η ελληνική εκπαίδευση, ακόμα και τώρα μέσα στη κρίση, αντιμετωπίζει με κάπως επιτυχή τρόπο το θέμα της σχολικής διαρροής. Δηλαδή είμαστε στο 10% από το Γυμνάσιο στο Λύκειο ποσοστό που είναι κάτω από το μέσο όρο των ευρωπαϊκών χωρών», η απώλεια επιστημονικού δυναμικού παραμένει πρόβλημα: «Εκεί που έχουμε χάσει τη μάχη αυτή τη στιγμή είναι η μάχη της διαρροής των εγκεφάλων, των παιδιών που σπουδάζουν, τελειώνουν τα πανεπιστήμια και φεύγουν στο εξωτερικό για να βρουν εργασία. Και τα περισσότερα διαπρέπουν. Και δεν είναι λίγα, είναι 200.000 πτυχιούχοι των ελληνικών πανεπιστημίων, κορίτσια και αγόρια »
4 Για τις πανελλαδικές εξετάσεις ο υπουργός είπε ότι « θα ρίξουμε ιδιαίτερο βάρος στη σχέση Λυκείου με ΑΕΙ. Η πρόσβαση ποια είναι; Ποια πρέπει να είναι; Είναι ένα στοιχείο που μας προβληματίζει και χωρίς βιασύνη θα καταλήξουμε σε αποφάσεις το επόμενο διάστημα».
5 Για την Ειδική Αγωγή, ο Νίκος Φίλης δήλωσε ότι «εδώ είμαστε πίσω. Φέτος κάναμε αγώνα δρόμου για να καλύψουμε τα κενά που υπάρχουν στην ειδική αγωγή, προσανατολιζόμαστε στην υιοθέτηση μίας ευρωπαϊκής αγωγής που είναι η συμπεριληπτική διδασκαλία, δηλαδή τα παιδιά με προβλήματα μέσα στη τάξη με τη στήριξη του δασκάλου ειδικής αγωγής και βέβαια με τη διατήρηση για τις βαριές περιπτώσεις ειδικών σχολείων της ειδικής αγωγής.»
6 Για την Τεχνική Εκπαίδευση, ο υπουργός είπε: « είμαστε και εδώ πίσω ως χώρα για πολλούς λόγους κοινωνικούς, ιδεολογικούς και πολιτικούς, που αφορούν τις εκάστοτε εξουσίες αλλά και την κοινωνία μας, για το πώς προσλαμβάνει με τρόπο πολλές φορές μειωτικό την έννοια της τεχνικής εκπαίδευσης. Η κρίση δυστυχώς δημιουργεί ένα υποχρεωτικό πλαίσιο προκειμένου τα παιδιά να ζητούν από νωρίς τη δυνατότητα εργασίας μέσα από εξειδικεύσεις της επαγγελματικής εκπαίδευσης. Πιστεύουμε ότι η τεχνική εκπαίδευση πρέπει να διατηρήσει τον χαρακτήρα του ισότιμου σχολικού δικτύου προς τη γενική εκπαίδευση αλλά και να προνοήσει για διαδικασίες μαθητείας και ήδη βρισκόμαστε σε συνεννόηση με την Ευρωπαϊκή Ένωση προκειμένου να χρηματοδοτηθούν αυτές οι διαδικασίες μαθητείας»
7 Για την γλωσσομάθεια ο Νίκος Φίλης τόνισε ότι «το Υπουργείο θα καθιερώσει από φέτος το κρατικό πιστοποιητικό γλωσσομάθειας και με ψηφιακό τρόπο, προκειμένου με ένα τρόπο σαφή να διαπιστώνεται το επίπεδο γλωσσομάθειας των παιδιών.
Έχουμε επί τους παρόντος προγραμματίσει ένα πρόγραμμα για τις τέσσερις πιο διαδεδομένες γλώσσες: τα αγγλικά, τα γαλλικά, τα γερμανικά, τα ισπανικά. Επίσης τα ιταλικά και τα τουρκικά. Τα αραβικά, επειδή είναι μία γλώσσα που ανοίγει προς τον κόσμο της ανατολής, αλλά και τα τουρκικά, επειδή είναι η μεγαλύτερη γειτονική χώρα της Ελλάδας. Χρειαζόμαστε όπου υπάρχει έφεση και πρωτοβουλία Ελλήνων προς τα τουρκικά να πιστοποιείται κρατικά.»
8 Τελειώνοντας ο υπουργός αναφέρθηκε στο προσφυγικό: «Μπροστά στο νέο προσφυγικό κύμα, το οποίο σφραγίζεται από πάρα πολλά παιδιά μικρής ηλικίας πολλά από τα οποία είναι ασυνόδευτα, αυτό το ζήτημα να το σχεδιάσουμε. Ήδη αναλαμβάνουμε πρωτοβουλίες, προκειμένου όσα παιδιά μείνουν προσωρινά, να υπάρχει δυνατότητα στοιχειώδους κοινωνικής εκπαίδευσής τους. Και όσα παιδιά μείνουν μονιμότερα να μπορούν να ενταχθούν με τρόπο ισότιμο στην ελληνική πραγματικότητα. Όλα αυτά στο πλαίσιο της ευρωπαϊκής πολιτικής, η οποία επιτάσσει την αναλογική κατανομή των προσφύγων, αναλόγως της οικονομικής βιωσιμότητας των χωρών και το πληθυσμιακό τους μέγεθος.»
Η ενίσχυση της συνεργασίας του Υπουργείου Παιδείας, Έρευνας και Θρησκευμάτων με τη UNICEF και για το θέμα της προσφυγικής κρίσης συζητήθηκε στη συνάντηση υπηρεσιακών παραγόντων του Υπουργείου με αντιπροσωπεία του Διεθνούς Οργανισμού.
Συμφωνήθηκε το επόμενο βήμα να είναι η υπογραφή ενός μνημονίου συνεργασίας με βάση το εθνικό σχέδιο του Υπουργείου Παιδείας για την κοινωνική εκπαίδευση των προσφυγόπουλων που θα μείνουν προσωρινά και την ένταξη σε βάθος χρόνου με τρόπο ισότιμο στην ελληνική πραγματικότητα όσων παιδιών παραμείνουν μόνιμα στη χώρα.
Στη συνάντηση από πλευράς Υπουργείου παραβρέθηκε ο ειδικός σύμβουλος για θέματα Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, Πολιτισμού και Περιβάλλοντος Θέμης Δημητρακόπουλος, ο Διευθυντής της Διεύθυνσης σπουδών πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης Γιάννης Κουφόπουλος , ενώ την αντιπροσωπεία της UNICEF αποτελούσαν : η κ. Ράνια Μακρή, Προϊσταμένη Συνηγορίας & Ενημέρωσης UNICEF Ελλάδος, η κ. Marta ARIAS, Specialist, Advocacy and Child Rights Education UNICEF Γενεύης και ο κ. Christopher Tidey, CommunicationSpecialist- Media & Emergencies.
Αμέσως μετά τη συνάντηση, δήλωσαν :
Η Προϊσταμένη Συνηγορίας & Ενημέρωσης UNICEF Ελλάδος κ. Ράνια Μακρή:
«Οι Έλληνες ως λαός, είμαστε ανοιχτός. Είμαστε φιλόξενοι. Λένε ότι τα σύνορα κλείνουν. Αυτό που μας ενδιαφέρει να δούμε είναι το πώς θα προβλέψουμε ενδεχόμενες αρνητικές τάσεις και συμπεριφορές του ευρύτερου πληθυσμού. Ο λόγος λοιπόν που είμαστε σήμερα εδώ είναι να χτίσουμε ένα πλαίσιο συνεργασίας με το Υπουργείο Παιδείας ώστε να δούμε πως μπορούμε, δουλεύοντας πάνω στα θέματα της κοινωνικής αλληλεγγύης και της καταπολέμησης του ρατσισμού και της ξενοφοβίας, να ανταποκριθούμε σ αυτή τη δύσκολη πρόκληση.
Ούτως ή άλλως στη χώρα μας αυτή τη στιγμή βρίσκονται πάνω από 36.000 άνθρωποι. Αυτή τη στιγμή φυσικά και δεν υπάρχει κανένα πρόβλημα. Οι Έλληνες όπως είπα και πριν είναι ένας λαός που έχουνε μάθει να ζούμε με ξένους στη χώρα μας. το θέμα λοιπόν είναι να μπορέσουμε από κοινού με το Υπουργείο Παιδείας να δούμε πως μπορούμε να δουλέψουμε πάνω στο θέμα της κοινωνικής δικαιοσύνης, της καταπολέμησης του ρατσισμού και της ξενοφοβίας, που ενδεχομένως να υπάρξει στο μέλλον».
O Σύμβουλος του υπουργού Παιδείας στα θέματα Πολιτισμού, Περιβάλλοντος και Δικαιωμάτων, Θέμης Δημητρακόπουλος:
«Η πολιτική βούληση του Υπουργείου για την προστασία των δικαιωμάτων των παιδιών είναι δεδομένη. Το πρόσφατο μήνυμα του Νίκου Φίλη για το προσφυγικό νομίζω είναι γνωστό σε όλους. Επεκτείνουμε στο μεγαλύτερο δυνατό βαθμό την προστασία των παιδιών και αυτό θέλουμε να οδηγήσει σε μία ευρύτερη αντίληψη της κοινωνίας για το πώς αντιμετωπίζουμε τα παιδιά, ανεξαρτήτως εθνικότητας, ανεξαρτήτως φυλής, ανεξαρτήτως χρώματος. Τα παιδιά, είναι παιδιά όλων μας.
Οι ακραίες φωνές και οι ακραίες αυτές ομάδες που στρέφονται κατά των προσφύγων, και ιδιαίτερα κατά των μικρών προσφυγόπουλων θα απομονωθούν και ήδη απομονώνονται από την ελληνική κοινωνία που δείχνει υγιέστατα αντανακλαστικά και συμπαρίσταται με κάθε δυνατό τρόπο, αποτελώντας φωτεινό παράδειγμα για όλη την Ευρώπη».
Ο προϊστάμενος της Διεύθυνσης Σπουδών Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης στο Υπουργείο Παιδείας , Γιάννης Κουφόπουλος:
«Είναι διατυπωμένη η άποψη του Υπουργείου δια του κ. Φίλη που περιγράφει τη βούληση του να γίνει η εκπαίδευση, κυψέλη εθελοντικής δράσης κι αλληλεγγύης στους πρόσφυγες και ιδιαίτερα στα παιδιά. Στην κατεύθυνση αυτή, η συνεργασία με τη UNICEF όπως και με την Ύπατη Αρμοστεία για τους πρόσφυγες είναι πάρα πολύ σημαντική και θεμελιώνει μία κατεύθυνση υλοποίησης όλων των δράσεων που έχουν περιγραφεί από τον υπουργό προκειμένου να αμβλυνθούν τα προβλήματα, κυρίως των παιδιών, αλλά και να δοθεί περιθώριο ανάπτυξης εκπαιδευτικών δράσεων για τα παιδιά .
Η ευαισθητοποίηση του ελληνικού σχολείου και της Πολιτείας είναι δεδομένη και μέσα από τις δράσεις που πραγματοποιεί η UNICEF, τις οποίες διαχέουμε στο ελληνικό σχολείο, προσδοκούμε ότι ο στόχος του Υπουργείου θα γίνει πολύ γρήγορα εφικτός».
“Tο φαινόμενο της ενδοσχολικής βίας είναι υπαρκτό και πρέπει να αντιμετωπιστεί με παρρησία και μακριά από εύκολους εφησυχασμούς, από τη μία, αλλά ψύχραιμα και χωρίς κινδυνολογίες και υπερβολές, από την άλλη», συμπέρανε ο υπουργός Παιδείας, Έρευνας και Θρησκευμάτων, Νίκος Φίλης, παρουσιάζοντας, σήμερα στο υπουργείο, τα αποτελέσματα της πανελλήνιας έρευνας για την ενδοσχολική βία και τον εκφοβισμό.
«Η δύναμη όμως που μπορεί να περιθωριοποιήσει τη σχολική βία είναι το δημοκρατικό σχολειό. Η ανάπτυξη αξιών συλλογικότητας και σεβασμού της προσωπικότητας του άλλου οδηγούν στην αντιμετώπιση μέσα από τη σχολική διαδικασία, και γενικότερα τη σχολική ζωή, φαινομένων τα οποία οδηγούν σε ξενοφοβία, σε ρατσισμό, σε ομοφοβία, σε τόσα φαινόμενα τα οποία παράγουν τελικά σχολική βία», επισήμανε ο κ. Νίκος Φίλης.
Ο υπουργός ανακοίνωσε ότι η έρευνα και οι συνοδευτικές δράσεις όχι μόνο θα συνεχιστούν αλλά θα διευρυνθούν με τη συνεργασία και άλλων φορέων, με τους οποίους συνυπέγραψε σήμερα μνημόνιο συνεργασίας. Οι φορείς είναι ο ΟΚΑΝΑ, η Μονάδα Εφηβικής Υγείας Β΄ Παιδιατρικής Κλινικής Πανεπιστημίου Αθηνών Νοσοκομείο Παίδων «Π.&.Α. Κυριακού», το Χαμόγελο του Παιδιού, η Εταιρεία Κατά της Κακοποίησης του Παιδιού «Ελίζα», το Κέντρο Μέριμνας Οικογένειας και Παιδιού και το Υπουργείο Δικαιοσύνης.
Η Πανελλήνια έρευνα για την ενδοσχολική βία και τον εκφοβισμό στην Πρωτοβάθμια και τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση του Υπουργείου Παιδείας, Έρευνας και Θρησκευμάτων (Δεκέμβριος 2015 - Ιανουάριος 2016) αποτελεί μία συστηματική ερευνητική προσπάθεια προσέγγισης, καταγραφής και αποτύπωσης του φαινομένου στην Ελλάδα, με σκοπό τη διαμόρφωση εκπαιδευτικής πολιτικής για την πρόληψη και αποτελεσματική αντιμετώπιση τέτοιων περιστατικών στα σχολεία της χώρας μας, τόνισε η κ. Βασιλική Αρτινοπούλου, καθηγήτρια εγκληματολογίας στο Πάντειο Πανεπιστήμιο.
Ακολουθούν ορισμένα από τα βασικά σημεία της πολυσέλιδης έρευνας
Περιπτώσεις εκφοβισμού Α/θμια
Η πιο συχνή μορφή εκφοβισμού είναι ο λεκτικός εκφοβισμός (ποσοστό 56.5%) που περιλαμβάνει την εξύβριση και την κοροϊδία, η αμέσως επόμενη μορφή είναι ο σωματικός εκφοβισμός (ποσοστό 30.5%) που περιλαμβάνει χτυπήματα – σπρωξίματα, και τέλος, ο κοινωνικός εκφοβισμός, η απομόνωση και η κοροϊδία των μαθητών από όλη την τάξη (ποσοστό 27.8%). Σε μικρότερα ποσοστά, οι μαθητές αναφέρουν ότι διακατέχονται από φόβο που τους δημιουργούν οι υπόλοιποι μαθητές (ποσοστό 15.4%) και, επίσης, ότι κάποιοι μαθητές τούς αποσπούν με τη βία προσωπικά αντικείμενα (ποσοστό 11.3%) (Γράφημα 2.1.3.).
Θυματοποίηση μαθητών στην Α/θμια
Τα αποτελέσματα έδειξαν την εμφάνιση ιδιαίτερα χαμηλών τιμών στη συχνότητα εμφάνισής τους στο σχολικό περιβάλλον τόσο από πλευράς δασκάλου όσο και από πλευράς μαθητών. Επίσης, χαμηλές τιμές παρουσιάζονται στο οικογενειακό και κοινωνικό περιβάλλον (Γράφημα 2.1.4.).
Τρόποι αντιμετώπισης μορφών σχολικού εκφοβισμού από εκπαιδευτικούς σε Α/θμια
Στην περίπτωση σωματικής βίας, οι εκπαιδευτικοί παρεμβαίνουν ζητώντας από το μαθητή – θύτη να ζητήσει συγγνώμη από τον μαθητή - θύμα και αρκετά συχνά του εξηγούν γιατί δεν θα έπρεπε να χτυπήσει ή να σπρώξει. Πιο σπάνια, οι εκπαιδευτικοί καλούν την αστυνομία ή δείχνουν αδιαφορία απέναντι στο γεγονός. Στην περίπτωση λεκτικής βίας, οι εκπαιδευτικοί παρεμβαίνουν ζητώντας από το μαθητή – θύτη να ζητήσει συγγνώμη από τον μαθητή - θύμα, του εξηγούν τις συνέπειες της συμπεριφοράς του και συζητούν μαζί του για να επιλύσουν το θέμα. Πιο σπάνια, οι εκπαιδευτικοί καλούν την αστυνομία ή δείχνουν αδιαφορία απέναντι στο γεγονός. Στην περίπτωση άσχημης συμπεριφοράς στο σχολικό περιβάλλον, οι εκπαιδευτικοί παρεμβαίνουν ζητώντας από τον μαθητή – θύτη να ζητήσει συγγνώμη από το μαθητή - θύμα , του εξηγούν τις συνέπειες της συμπεριφοράς του και συζητούν μαζί του για να επιλύσουν το θέμα. Πιο σπάνια, οι εκπαιδευτικοί καλούν την αστυνομία ή δείχνουν αδιαφορία απέναντι στο γεγονός.
Στο Γράφημα 2.1.8. παρουσιάζονται συγκεντρωτικά οι μέσες τιμές των απαντήσεων των μαθητών της Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης σχετικά με τους τρόπους παρέμβασης των εκπαιδευτικών στις περιπτώσεις σωματικής βίας, λεκτικής βίας και άσχημης συμπεριφοράς στο σχολικό περιβάλλον.
Τέλος, τα αποτελέσματα της έρευνας έδειξαν ότι οι μαθητές – θύματα σχολικού εκφοβισμού απευθύνονται για βοήθεια πρωτίστως στο οικογενειακό περιβάλλον (γονείς, αδέρφια), έπειτα στο σχολικό (εκπαιδευτικοί, διευθυντής σχολείου), και σε μικρότερο βαθμό στο ευρύτερο φιλικό περιβάλλον τους (συνομηλίκους, συμμαθητές) (Γράφημα 2.1.9.).
Συμμετοχή μαθητών σε περιστατικά εκφοβισμού στην Α/θμια
Στην έρευνα εξετάσθηκε και η συμμετοχή των μαθητών σε περιστατικά εκφοβισμού. Οι απαντήσεις των μαθητών δείχνουν την ιδιαίτερα χαμηλή συμμετοχή τους σε τέτοια περιστατικά, όπως κλοπή, βανδαλισμό, σωματική και λεκτική βία .Γράφημα 2.1.10.
Χειρότερη μορφή εκφοβισμού στην Α/θμια
Οι μαθητές εξέφρασαν τη γνώμη τους σχετικά με τη χειρότερη μορφή εκφοβισμού – βίας. Με βάση τα ποσοστά των απαντήσεων, αναφέρονται κατά σειρά, η κλοπή και η καταστροφή προσωπικών αντικειμένων, η λεκτική βία, όπως είναι η κοροϊδία, οι βρισιές, οι συκοφαντίες, οι απειλές, η γελοιοποίηση, η ειρωνεία κ.ά., η σωματική βία όπως είναι τα χτυπήματα, τα σπρωξίματα, οι κλωτσιές κ.ά. και η κοροϊδία λόγω καταγωγής ή λόγω εμφάνισης (Γράφημα 2.1.12.)
Απόψεις των φύλων για εκφοβισμό στην Α/θμια
Στη συνέχεια εξετάσθηκαν οι διαφορές των απόψεων των δύο φύλων για τη χειρότερη μορφή εκφοβισμού – βίας. Οι μαθητές εμφανίσθηκαν έναντι των μαθητριών να αξιολογούν σε μεγαλύτερο βαθμό ως πιο αρνητικές όλες τις μορφές εκφοβισμού – βίας. Οι σημαντικότερες διαφορές εντοπίζονται στην κοροϊδία λόγω φύλου, σχολικής απόδοσης, ενδυμασίας και εμφάνισης, όπως επίσης και λόγω καταγωγής (Γράφημα 2.2.6.).
ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΕΡΕΥΝΑΣ ΓΙΑ ΤΗ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ
Οι μαθητές ενοχλούνται από το σχολικό εκφοβισμό
Οι μαθητές της Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης ερωτήθηκαν ως προς την επιρροή του σχολικού εκφοβισμού. Τα αποτελέσματα δείχνουν ότι οι μαθητές ενοχλούνται από τον σχολικό εκφοβισμό, κατανοούν την επιθετική συμπεριφορά σε μικρό βαθμό, ενώ στην πλειονότητα τους διαφωνούν με την εκδήλωσή της . Μικρό είναι το ποσοστό των μαθητών που αισθάνονται φόβο, όπως και των μαθητών που επιδοκιμάζουν την επιθετική συμπεριφορά και επιθυμούν να μιμηθούν τους μαθητές - θύτες (Γράφημα 5.3.).
Ρόλος θύματος και θύτη
Σχετικά με το ποσοστό των μαθητών που έχουν βρεθεί στον ρόλο του θύματος, 63.90% των μαθητών απάντησαν «Ποτέ», 19.68% «Σπάνια», 8.23% «Μερικές φορές», ενώ 2.62% και 2.45% των μαθητών απάντησαν «Συχνά» και «Πολύ συχνά», αντίστοιχα (Γράφημα 5.5.). Σχετικά με το ποσοστό των μαθητών που έχουν βρεθεί στο ρόλο του θύτη, 67.62% των μαθητών απάντησαν «Ποτέ», 20.07% «Σπάνια», 6.81% «Μερικές φορές», ενώ 1.44% και 1.89% των μαθητών απάντησαν «Συχνά» και «Πολύ συχνά», αντίστοιχα (Γράφημα 5.6.).
Τα αίτια περιστατικών βίας στα σχολεία
Στην πρώτη ερώτηση, οι μαθητές απάντησαν ότι το περιστατικό βίας συνδεόταν περισσότερο με τον τόπο / τη χώρα καταγωγής των μαθητών - θυμάτων (9.563 μαθητές, ή ποσοστό 28.88%), και έπειτα με τα χαρακτηριστικά της ομάδας/παρέας τους στο σχολείο (3.766 μαθητές, ή ποσοστό 11.37%). Επίσης, σημαντικό ποσοστό των μαθητών (3.709 μαθητές, ή ποσοστό 11.20%) δήλωσαν ότι περιστατικά βίας εκδηλώνονται σε μαθητές που ανήκουν σε μειονότητες, ενώ μικρό ποσοστό (1.212 μαθητές, ή ποσοστό 3.66%,) λόγω διαφορετικού φύλου. Τέλος, 40.27% των μαθητών αποδίδει τα περιστατικά βίας σε άλλους λόγους (Γράφημα 5.7.).
Τα αγόρια εμπλέκονται σε περιστατικά σχολικής βίας
Σχετικά με τους εμπλεκόμενους στο περιστατικό σχολικής βίας και εκφοβισμού, στο μεγαλύτερο ποσοστό συμμετέχουν μόνο αγόρια (10.145 μαθητές, ή ποσοστό 30.64%), ακολούθως αγόρια και κορίτσια (5.950 μαθητές, ή ποσοστό 17.97%) και σε πολύ μικρότερο ποσοστό, μόνο κορίτσια (1.053 μαθήτριες, ή ποσοστό 3.18%). Στα περιστατικά αυτά, υψηλότερο είναι το ποσοστό συμμετοχής μόνο μαθητών του σχολείου (4.971 μαθητές, ή ποσοστό 15.01%) και λιγότερο των εξωσχολικών (3.739 μαθητές, ή ποσοστό 11.29%), ενώ τέλος, μικρό ποσοστό τέτοιων περιστατικών καταγράφεται με την παρουσία καθηγητών (814 μαθητές, ή ποσοστό 2.46%) (Γράφημα 5.8.).
Πως αντιδρούν οι μαθητές σε περιστατικά εκφοβισμού
Οι αντιδράσεις των μαθητών στο περιστατικό του σχολικού εκφοβισμού ποικίλουν. Στο μεγαλύτερο ποσοστό, οι μαθητές γελούσαν (6.741 μαθητές, ή ποσοστό 20.36%), άλλοι προσπάθησαν να εμπλακούν για να τελειώσει πιο γρήγορα το περιστατικό (6.458 μαθητές, ή ποσοστό 19.50%) αρκετοί απομακρύνονταν σαν να μην συνέβη ποτέ (3.977 μαθητές, ή ποσοστό 12.01%) ενώ λιγότεροι αναφέρουν ότι φοβήθηκαν (3.489 μαθητές, ή ποσοστό 10.54%). Σε μικρότερο ποσοστό, οι μαθητές προσπάθησαν να εμπλακούν για να συνεχιστεί το περιστατικό (1609 μαθητές, ποσοστό 4.86%) και επιδοκίμασαν τη βίαιη συμπεριφορά (1.449 μαθητές, ή ποσοστό 4.38%) (Γράφημα 5.9.).
Πως αντιδρούν οι εκπαιδευτικοί
Οι αντιδράσεις των εκπαιδευτικών στα περιστατικά βίας είναι προς την κατεύθυνση της παρέμβασης για την επίλυση του φαινομένου. Στο μεγαλύτερο ποσοστό (7.054 μαθητές, ή ποσοστό 21.30%) υπήρξε άμεση παρέμβαση, εμπλοκή (6.580 μαθητές, ή ποσοστό 19.87%) των εκπαιδευτικών για τη λήξη του περιστατικού. Σε μικρότερο ποσοστό, οι εκπαιδευτικοί εκδήλωσαν αδιαφορία (3.840 μαθητές, ή ποσοστό 11.60%), κάλεσαν βοήθεια (2.694 μαθητές, ή ποσοστό 8.14%), φοβήθηκαν (1.509 μαθητές, ή ποσοστό 4.56%) ή απομακρύνθηκαν σαν να μην συνέβη ποτέ το περιστατικό (1.290 μαθητές, ή ποσοστό 3.90%) (Γράφημα 5.10.).
Συχνότερα περιστατικά βίας
Σχετικά με τη μορφή σχολικού εκφοβισμού του συγκεκριμένου περιστατικού, το μεγαλύτερο ποσοστό περιελάμβανε λεκτική βία (9.354 μαθητές, μαθητές, ή ποσοστό 28.25%) και έπειτα σωματική βία (9.006 μαθητές, μαθητές, ή ποσοστό 27.20%). Σε μικρότερο ποσοστό, αναφέρθηκαν υποτιμητικά σχόλια (3.659 μαθητές, μαθητές, ή ποσοστό 11.05%), απειλές (2.545 μαθητές, μαθητές, ή ποσοστό 7.69%), σεξουαλική παρενόχληση (874 μαθητές, μαθητές, ή ποσοστό 2.64%), βανδαλισμοί (459 μαθητές, μαθητές, ή ποσοστό 1.39%), κλοπές (439 μαθητές, μαθητές, ή ποσοστό 1.33%) και καταστροφή προσωπικών αντικειμένων (399 μαθητές, μαθητές, ή ποσοστό 1.21%) (Γράφημα 5.11.).
Σε ποιους απευθύνθηκαν οι μαθητές για να αναφέρουν το περιστατικό
Στα πρόσωπα στα οποία απευθύνθηκαν για να αναφέρουν το περιστατικό βάσει των απαντήσεων είναι οι συμμαθητές τους (11.815 μαθητές, μαθητές, ή ποσοστό 35.68%), οι γονείς τους (9.268 μαθητές, μαθητές, ή ποσοστό 27.99%), ο υπεύθυνος εκπαιδευτικός της τάξης (5.261 μαθητές, μαθητές, ή ποσοστό 15.89%), ο διευθυντής του σχολείου (4.630 μαθητές, μαθητές, ή ποσοστό 13.98%), οι εξωσχολικοί φίλοι (3.947 μαθητές, μαθητές, ή ποσοστό 11.92%), κάποιο άλλο πρόσωπο (3.823 μαθητές, μαθητές, ή ποσοστό 11.55%), ενώ πολλοί μαθητές δεν το ανέφεραν σε κανέναν/καμία (5.494 μαθητές, μαθητές, ή ποσοστό 16.59%) (Γράφημα 5.12.).
Τι συναισθήματα προκαλούν τα περιστατικά βίας
Σχετικά με τα συναισθήματα που προκαλούν τα περιστατικά βίας, το μεγαλύτερο ποσοστό των μαθητών (6.592 μαθητές, μαθητές, ή ποσοστό 19.91%) αισθάνθηκε στεναχώρια, και λίγο μικρότερο, αδιαφορία (5.167 μαθητές, μαθητές, ή ποσοστό 15.60%). Ακολούθως, αρκετοί μαθητές αισθάνθηκαν θυμό (4.527 μαθητές, μαθητές, ή ποσοστό 13.67%), αγωνία (2.629 μαθητές, μαθητές, ή ποσοστό 7.94%), φόβο (2.231 μαθητές, μαθητές, ή ποσοστό 6.74%) και ενοχές (1.955 μαθητές,, μαθητές, ή ποσοστό 5.90%), ενώ σημαντικός αριθμός των μαθητών ανέφερε κάποιο άλλο συναίσθημα (7.693 μαθητές, μαθητές, ή ποσοστό 23.23%) (Γράφημα 5.13.).
Τι ενέργειες πρέπει να γίνουν τη δημιουργία ασφάλειας στο σχολείο
Ακολούθως, οι μαθητές ρωτήθηκαν για τις ενέργειες που απαιτούνται για τη δημιουργία ασφάλειας στον σχολικό χώρο. Στο μεγαλύτερο ποσοστό οι μαθητές (αναφέρουν) ανέφεραν ότι ο διευθυντής και οι εκπαιδευτικοί θα πρέπει να ενδιαφέρονται περισσότερο για τους μαθητές και να είναι περισσότερο αυστηροί σε περιστατικά βίας (13.923 μαθητές, μαθητές, ή ποσοστό 42.05%). Επίσης, είναι σημαντική η παρουσία ψυχολόγου στο σχολείο, ο οποίος θα διαχειρίζεται τα περιστατικά βίας (10.058 μαθητές, μαθητές, ή ποσοστό 30.38%), η τήρηση και η εφαρμογή των κανόνων του σχολείου (9.618 μαθητές, μαθητές, ή ποσοστό 28.14%), η καλλιέργεια ειρηνικής συνύπαρξης (9.523 μαθητές, μαθητές, ή ποσοστό 28.76%), και ο ορισμός ενός υπεύθυνου διαχείρισης των περιστατικών βίας στη σχολική μονάδα (5.935 μαθητές, μαθητές, ή ποσοστό 17.92%) για την αντιμετώπιση των φαινομένων (Γράφημα 5.14.).
Οι ομιλίες Ν. Φίλη και Β. Αρτινοπούλου σε μορφή doc
Ο Υφυπουργός Παιδείας, Έρευνας και Θρησκευμάτων, Θεοδόσης Πελεγρίνης, κήρυξε την έναρξη του 25ου Συνεδρίου Ελλήνων αποσπασμένων εκπαιδευτικών Ευρώπης, το οποίο πραγματοποιήθηκε χτες, 7 Μαρτίου 2016, υπό την αιγίδα της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής, με θέμα : «Η πολυπολιτισμικότητα της Ευρώπης και η Ελληνική παιδεία μπροστά σε νέες προκλήσεις».
Μεταξύ άλλων, ο Υφυπουργός, έδωσε ιδιαίτερη έμφαση στην ευρωπαϊκή εμπειρία που (πρέπει να) ακολουθείται, στο πλαίσιο μιας διαπολιτισμικής πολιτικής, με στόχο την ενσωμάτωση των μαθητών, προσφύγων και μεταναστών. Σύμφωνα με αυτήν την πολιτική, θα πρέπει να αναβαθμιστούν τα υφιστάμενα διαπολιτισμικά σχολεία, ώστε να αποφευχθεί η γκετοποίησή τους. Επίσης, ο κ. Πελεγρίνης, σε απάντηση σχετικού ερωτήματος, ανέλυσε τον τρόπο με τον οποίο η ελληνόγλωσση εκπαίδευση του εξωτερικού μπορεί να στηριχθεί.
Στο περιθώριο των εργασιών του συνεδρίου, ο Υφυπουργός Παιδείας συναντήθηκε, μεταξύ άλλων, με τους συντονιστές εκπαίδευσης Βρυξελλών,Λονδίνου και Μαριούπολης, μετά των οποίων συζήτησε επείγοντα θέματα των σχολείων στις χώρες ευθύνης των (Βέλγιο, Ολλανδία, Λουξεμβούργο, Γαλλία, Ιταλία, Ισπανία, Πορτογαλία και Ελβετία, Μ. Βρετανία, Ιρλανδία, Σουηδία, Δανία, Φινλανδία, Νορβηγία, Λιθουανία, Λετονία και Εσθονία, και Χώρες Κ.Α.Κ. και χώρες Κ.Α.Ε..
Τέλος, ο κ. Πελεγρίνης ενεθάρρυνε τους ομιλητές του συνεδρίου να αποστείλουν τις παρεμβάσεις τους στις Ομάδες Εργασίας για την Ομογένεια και για τη Διαπολιτισμική Εκπαίδευση, προκειμένου να συνεκτιμηθούν αναλόγως.
Με μεγάλη επιτυχία η Διεύθυνση Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης Β΄ Αθήνας διοργάνωσε σήμερα, Δευτέρα 7 Μαρτίου 2016, με αφορμή την Πανελλήνια Ημέρα κατά της Βίας στα σχολεία, εκπαιδευτική ημερίδα για τον Σχολικό Εκφοβισμό στο πλαίσιο της Διάχυσης των Καλών Πρακτικών - Στρατηγικών Πρόληψης και Αντιμετώπισης του Σχολικού Εκφοβισμού του Ευρωπαϊκού Προγράμματος ComeniusRegio 2013 - 2015 της Διεύθυνσης Δ.Ε. Β’ Αθήνας με τίτλο: «Εκφοβισμός των Εφήβων: Τρόποι πρόληψης και αντιμετώπισης στο σχολικό περιβάλλον Ελλάδας και Κύπρου». Η ημερίδα πραγματοποιήθηκε στην αίθουσα «Jacqueline de Romilly» του Υπουργείου Παιδείας, Έρευνας και Θρησκευμάτων.
Στην ημερίδα παρευρέθηκε ο Σύμβουλος του Υπουργού Παιδείας, Έρευνας και Θρησκευμάτων, αρμόδιος σε θέματα Πολιτισμού, Περιβάλλοντος και Δικαιωμάτων, κ. Θέμης Δημητρακόπουλος, ο οποίος απηύθυνε χαιρετισμό εκ μέρους του Υπουργού Παιδείας αναφέροντας «καλωσορίζω εκ μέρους του Υπουργού και του Υπουργείου τους μαθητές μέντορες για τον σχολικό εκφοβισμό και υποστηρικτές των συνομήλικων τους και τους καθηγητές- συνδέσμους με την διεύθυνση δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης β Αθήνας για τον σχολικό εκφοβισμό στον αγώνα για την καταπολέμηση της σχολικής βίας, του ρατσισμού, της ομοφοβίας και κάθε μορφής στοχοποιήσης του διαφορετικού, του άλλου». Επίσης ο Θέμης Δημητρακόπουλος υπογράμμισε την αναγκαιότητα λήψης μέτρων πρόληψης και αντιμετώπισης του Σχολικού Εκφοβισμού και επιβεβαίωσε τη στήριξη του Υπουργείου σε Προγράμματα πρόληψης και αντιμετώπισης του φαινομένου.
Την ημερίδα παρακολούθησαν ο Σχολικός Σύμβουλος και Συνεργάτης του Υπουργού, κ. Χρήστος Μηλιώνης, ο Διευθυντής της Διεύθυνσης Σπουδών της Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης του ΥΠ.Π.Ε.Θ., κ. Σταύρος Μποφυλάτος, ο Διευθυντής της Διεύθυνσης Σπουδών Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης του ΥΠ.Π.Ε.Θ., κ. Ιωάννης Κουφόπουλος και η Συντονίστρια των συνεργαζόμενων σχολείων της Unesco, κ. Βέρα Δηλάρη. Χαιρετισμό απεύθυνε η κ. Σταυρούλα Παπαδάκου, Παιδίατρος - Αναπτυξιολόγος και Πρόεδρος της Εταιρίας Εφηβικής Υγείας. Την ημερίδα τίμησαν με την παρουσία τους ο Δρ. Ηρακλής Ζαχαριάδης, Πρόεδρος του Ελληνικού Πολιτιστικού Ομίλου Κυπρίων, η κ. Ελένη Βαρνάβα, Γραμματέας του Ελληνικού Πολιτιστικού Ομίλου Κυπρίων, η αντιδήμαρχος Παιδείας και Εθελοντισμού του Δήμου Βριλησσίων, κ. Σοφία Χαντζάρα, Σχολικοί Σύμβουλοι και Διευθυντές σχολικών μονάδων αρμοδιότητας της Διεύθυνσης Δ.Ε. Β’ Αθήνας. Συμμετείχαν 240 Μαθητές - Μέντορες από Δημόσια και Ιδιωτικά Γυμνάσια, Γενικά Λύκεια και ΕΠΑΛ, αρμοδιότητας της Δ.Δ.Ε. Β΄ Αθήνας, Καθηγητές – Σύνδεσμοι με τη Δ.Δ.Ε. για τον Σχολικό Εκφοβισμό, γονείς και 100 μαθητές, που αποτελούν τον πυρήνα μελλοντικών δράσεων κατά του Σχολικού Εκφοβισμού.
Ιδιαίτερη χαρά και ικανοποίηση έδειξαν οι Μαθητές – Μέντορες, οι οποίοι εκπαιδεύτηκαν για να εκπαιδεύσουν τους συνομηλίκους τους σε θέματα σχετικά με τον εκφοβισμό των εφήβων και τη βία στο σχολείο κατά τη διάρκεια του διετούς Ευρωπαϊκού Προγράμματος της Δ.Δ.Ε. Β΄ Αθήνας ComeniusRegio. Είχαν την ευκαιρία να παρευρεθούν στον χώρο του Υπουργείου Παιδείας και να συναντήσουν τον Διευθυντή Διεύθυνσης Δ.Ε. Β’ Αθήνας, κ. Αθανάσιο Φαλούκα, ο οποίος επαίνεσε την προσπάθειά τους και τις μαθητικές δράσεις που παρουσιάστηκαν στην ημερίδα. Στην ομιλία του, ο κ. Φαλούκας έκανε έναν σύντομο απολογισμό του διετούς έργου δίνοντας έμφαση στα πορίσματα που προέκυψαν από τις ερευνητικές μελέτες που υλοποιήθηκαν στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Προγράμματος και εξέφρασε τα ειλικρινή του συγχαρητήρια για την πανθομολογούμενη επιτυχία του ComeniusRegio σε όσους συνέβαλαν στην υλοποίηση και ολοκλήρωσή του. Στη συνέχεια, τον λόγο πήρε η Συντονίστρια των Ευρωπαϊκών Προγραμμάτων για τη Δ.Δ.Ε. Β΄ Αθήνας ComeniusRegio και Enable, κ. Αντωνία Παπατριανταφύλλου, η οποία ενθάρρυνε τους μαθητές ώστε να συνεχίσουν με τον ίδιο ζήλο την προσπάθειά τους για τον σχεδιασμό και την εφαρμογή νέων δράσεων που θα ενισχύσουν την ψυχική ανθεκτικότητα των σημερινών μαθητών και αυριανών ενεργών πολιτών. Στην ομιλία της, η κ. Παπατριανταφύλλου αναφέρθηκε στις Καλές Πρακτικές – Στρατηγικές που προέκυψαν από την εφαρμογή του διετούς Προγράμματος και οι οποίες αποτυπώθηκαν στον Οδηγό Καλών Πρακτικών της Δ.Δ.Ε. Β΄ Αθήνας, με τίτλο: «ΠΑΙΔ(Ε)ΙΑ, ΟΧΙ ΒΙΑ».
Η κ. Άρτεμις Κ. Τσίτσικα, Επίκουρη Καθηγήτρια της Παιδιατρικής - Εφηβικής Ιατρικής της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών και Επιστημονική Υπεύθυνος της Μονάδας Εφηβικής Υγείας (Μ.Ε.Υ.) της Β΄ Παιδιατρικής Κλινικής του Πανεπιστημίου Αθηνών, Νοσοκομείο Παίδων «Π. & Α. Κυριακού» στην ομιλία της με τίτλο «Τεχνολογία και Συμπεριφορές Υψηλού Κινδύνου – Εθισμός στο Διαδίκτυο» αναφέρθηκε στη σχέση των εφήβων με το διαδίκτυο και τα κοινωνικά δίκτυα και στους κινδύνους που ενεδρεύουν. Η κλινική ψυχολόγος - Σύμβουλος Ψυχικής Υγείας και Επιστημονική Συνεργάτιδα της Μονάδας Εφηβικής Υγείας (Μ.Ε.Υ.), κ. Ρέα Δουμανά αναφέρθηκε στη σύμπραξη των Ευρωπαϊκών Προγραμμάτων ComeniusRegio της Δ.Δ.Ε. Β΄ Αθήνας με το «ENABLE – ΕΝΔΥΝΑΜΩΝΩ» εξηγώντας τη σημασία της συναισθηματικής ενδυνάμωσης των εφήβων για την ολοκλήρωση της προσωπικότητάς τους.
Εκ μέρους της Οργανωτικής Επιτροπής των Μαθητών – Μεντόρων για τον Σχολικό Εκφοβισμό μίλησε η μαθήτρια του 5ου Γενικού Λυκείου Αμαρουσίου, Αγγελική Καραούλη και εκ μέρους της Κριτικής Επιτροπής των Μαθητών – Μεντόρων μίλησε ο μαθητής του 8ου Γυμνασίου Χαλανδρίου με Λυκειακές Τάξεις, Κωνσταντίνος Συμιριώτης, οι οποίοι μεταξύ άλλων αναφέρθηκαν στη μεγάλη σημασία της δημιουργίας της «Σχολικής Ομάδας Υποστήριξης και Μαθητικής Αλληλεγγύης – Σ.Ο.Υ.Μ.Α.» σε κάθε σχολείο της Δ.Δ.Ε. Β΄ Αθήνας, στον ρόλο και τα καθήκοντά της. Στη συνέχεια Μαθητές – Μέντορες από το 2ο ΓΕ. Λ. Αγίας Παρασκευής έδειξαν ένα πολύ ενδιαφέρον παράδειγμα που δείχνει τη μετάβαση από τη Θεωρία στην Πράξη. Οι συγκεκριμένοι μαθητές εφάρμοσαν στο σχολείο τους έναν ειρηνικό τρόπο επίλυσης των διαφορών, τη Σχολική Διαμεσολάβηση και οι μαθητές του 2ου Γυμνασίου Νέας Ιωνίας αξιοποίησαν στο σχολείο την εμπειρία τους από την «Ομοταγή Εκπαίδευση – peer – to – peereducation» περνώντας στους συνομηλίκους τους το μήνυμα για ένα σχολείο χωρίς βίαιες συμπεριφορές αναδεικνύοντας την αρμονική συνύπαρξη.
Η κλινική ψυχολόγος, Πρόεδρος του Κέντρου Μέριμνας Οικογένειας και Παιδιού – ΚΜΟΠ, κ. Αντωνία Τορρένς αναφέρθηκε μεταξύ άλλων στο πρώτο διαδικτυακό πρόγραμμα παροχής υποστήριξης σε παιδιά και εφήβους 10 – 18 ετών, που αντιμετωπίζουν προβλήματα σχολικού και διαδικτυακού εκφοβισμού, στο πρόγραμμα «Ζήσε Χωρίς Εκφοβισμό». Στο Δίκτυο συνεργαζόμενων Σχολείων της Unesco (Aspnet) αλλά και στον ρόλο της Unesco για την προώθηση των δικαιωμάτων του παιδιού αναφέρθηκε στην ομιλία της η Φιλόλογος στο Γενικό Λύκειο Ψυχικού, κ. Βασιλική Κοντογεωργάκου. Η εκπαιδευτική ημερίδα της Δ.Δ.Ε. Β΄ Αθήνας ολοκληρώθηκε με την παρουσίαση δύο τραγουδιών που τονίζουν τη δύναμη της αγάπης και της φιλίας από τους Μαθητές – Μέντορες του 2ου Γενικού Λυκείου Βριλησσίων, Αγγελική Γλάρου και Παναγιώτη Ψιμάδα με την καλλιτεχνική επιμέλεια του καθηγητή τους, κ. Δημητρίου Ραδίτσα.
