Ρόλος και λειτουργία του Τμήματος
Το Αυτοτελές Τμήμα Συντονισμού και Παρακολούθησης της Εκπαίδευσης Προσφύγων (ΑΤΣΠΕΠ) του ΥΠΑΙΘΑ ασκεί επιτελικό και εισηγητικό ρόλο στον σχεδιασμό και την υλοποίηση της εκπαιδευτικής πολιτικής για την ένταξη μαθητών/τριών, τέκνων πολιτών τρίτων χωρών.
Στο πλαίσιο αυτό, καταγράφει και αναλύει δεδομένα, διαμορφώνει προτάσεις και συντονίζει δράσεις που αποσκοπούν:
- στην ισότιμη πρόσβαση στην εκπαίδευση
- στη σχολική ένταξη
- και στην ψυχοκοινωνική υποστήριξη των μαθητών/τριών
Παράλληλα, διασφαλίζει την ευελιξία και την επιχειρησιακή ετοιμότητα του εκπαιδευτικού μηχανισμού, ανταποκρινόμενο σε δυναμικές συνθήκες, όπως μετακινήσεις πληθυσμών και μεταβολές στις δομές φιλοξενίας.
Αρμοδιότητες
Οι κύριες λειτουργίες του Τμήματος εστιάζουν στον σχεδιασμό, τον συντονισμό και την παρακολούθηση πολιτικών για την εκπαίδευση μαθητών/τριών, τέκνων πολιτών τρίτων χωρών. Οι αρμοδιότητες οργανώνονται σε βασικούς άξονες, οι οποίοι αποτυπώνονται και στο σχετικό διάγραμμα.
Το Τμήμα υποστηρίζει και συντονίζει βασικές δομές του εκπαιδευτικού συστήματος που ανταποκρίνονται στις ιδιαίτερες ανάγκες των μαθητών/τριών αυτών.
Στόχοι
Οι στόχοι του Τμήματος υπερβαίνουν την επίτευξη μαθησιακών αποτελεσμάτων και επεκτείνονται:
- στην ενίσχυση της ψυχοκοινωνικής ανάπτυξης των παιδιών
- στη διαμόρφωση ενός ασφαλούς και υποστηρικτικού σχολικού περιβάλλοντος
- και στην καλλιέργεια προοπτικής και κοινωνικής ένταξης
Η διαπολιτισμική ετοιμότητα της σχολικής κοινότητας και η ανάπτυξη ενός συμπεριληπτικού σχολείου αποτελούν βασικές προϋποθέσεις για την επίτευξη των στόχων αυτών. Παράλληλα, αναδεικνύεται η ανάγκη προσαρμογής του θεσμικού πλαισίου στις ιδιαίτερες εκπαιδευτικές και ψυχοκοινωνικές ανάγκες των μαθητών.
Βασικές προτεραιότητες
Βασικό μας μέλημα είναι:
- Η αναβάθμιση του θεσμικού πλαισίου σε όλες τις βαθμίδες της εκπαίδευσης.
- Η βελτίωση της φυσικής και ψηφιακής προσβασιμότητας για όλα τα παιδιά.
- Η δημιουργία κατάλληλου εκπαιδευτικού υλικού.
- Η ενίσχυση της συμπεριληπτικής εκπαίδευσης.
- Η επιμόρφωση και ενδυνάμωση των επαγγελματιών της εκπαίδευσης.
- Η αποτελεσματική διαχείριση της ετερογένειας του μαθητικού πληθυσμού.
Βασικοί άξονες δράσης
Για την επίτευξη των ανωτέρω:
- Αξιοποιείται η εμπειρία και η τεχνογνωσία της εκπαιδευτικής κοινότητας (στελέχη εκπαίδευσης, διευθυντές/τριες, εκπαιδευτικοί).
- Υλοποιούνται επιμορφωτικές δράσεις με έμφαση σε διαπολιτισμικές παιδαγωγικές προσεγγίσεις.
- Αναπροσαρμόζεται ο επιχειρησιακός σχεδιασμός με βάση αναδυόμενες ανάγκες (π.χ. Τάξεις Υποδοχής, στελέχωση σχολικών μονάδων).
- Αναπτύσσεται ψηφιακό αποθετήριο εκπαιδευτικού υλικού και καλών πρακτικών.
- Προωθείται η διαμόρφωση ενός ανοιχτού και συμπεριληπτικού σχολείου για όλα τα παιδιά.
1.2 Θεσμικό πλαίσιο
Θεμελιώδεις αρχές του δικαιώματος στην εκπαίδευση
Το δικαίωμα στην εκπαίδευση αποτελεί θεμελιώδες και αναφαίρετο δικαίωμα όλων των παιδιών και κατοχυρώνεται τόσο σε διεθνές όσο και σε εθνικό επίπεδο. Ειδικότερα, κατοχυρώνεται με τη «Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Παιδιού» του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών (1989), η οποία κυρώθηκε με τον ν. 2101/92 (α΄192) και αποτελεί, σύμφωνα με το άρθρο 28 παρ. 1 του Συντάγματος, αναπόσπαστο μέρος της ελληνικής έννομης τάξης με υπερνομοθετική ισχύ.
Η Ελληνική Πολιτεία οφείλει να διασφαλίζει την ισότιμη και απρόσκοπτη πρόσβαση όλων των παιδιών σε ποιοτική εκπαίδευση, χωρίς διακρίσεις λόγω ιθαγένειας, καταγωγής ή καθεστώτος διαμονής. Το δικαίωμα αυτό συνδέεται με την ελεύθερη ανάπτυξη της προσωπικότητας (άρθρο 5 Συντάγματος) και τον σκοπό της εκπαίδευσης, όπως προσδιορίζεται στο άρθρο 29 της ανωτέρω Σύμβασης.
Η εκπαίδευση συνιστά βασικό μέσο κοινωνικής ένταξης, ιδίως για ανηλίκους πολίτες τρίτων χωρών και δικαιούχους διεθνούς προστασίας, με έμφαση στην εκμάθηση της ελληνικής γλώσσας.
Εγγραφή, φοίτηση και εκπαιδευτικά δικαιώματα ανηλίκων πολιτών τρίτων χωρών
Οι ανήλικοι πολίτες τρίτων χωρών που διαμένουν στην ελληνική επικράτεια υπάγονται στην υποχρεωτική εκπαίδευση υπό τους ίδιους όρους με τους ημεδαπούς και συμμετέχουν ισότιμα στη σχολική ζωή.
Για την εγγραφή τους σε σχολικές μονάδες όλων των βαθμίδων απαιτούνται τα προβλεπόμενα δικαιολογητικά. Κατ’ εξαίρεση, επιτρέπεται η εγγραφή με ελλιπή δικαιολογητικά, ιδίως όταν οι ανήλικοι:
α) είναι δικαιούχοι διεθνούς προστασίας,
β) είναι δικαιούχοι προσωρινής προστασίας (άρθρα 119-146 ν. 4939/2022, Α’111),
γ) έχουν υποβάλει αίτηση διεθνούς προστασίας,
δ) διαμένουν στη χώρα χωρίς ρυθμισμένο καθεστώς νόμιμης διαμονής.
Οι ανωτέρω μαθητές/τριες έχουν πλήρη πρόσβαση σε όλες τις εκπαιδευτικές και σχολικές δραστηριότητες.
Οι απόφοιτοι της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης στην Ελλάδα έχουν πρόσβαση στην τριτοβάθμια εκπαίδευση υπό τους ίδιους όρους με τους ημεδαπούς (άρθρο 18 ν. 5038/2023, Α’ 81).
Υποχρέωση ένταξης στο εκπαιδευτικό σύστημα
Οι ανήλικοι αιτούντες διεθνούς προστασίας και τα ανήλικα τέκνα αυτών υποχρεούνται να εντάσσονται σε δομές πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης του δημόσιου εκπαιδευτικού συστήματος.
Οι αρμόδιες αρχές λαμβάνουν τα αναγκαία μέτρα για τη διευκόλυνση της εγγραφής και φοίτησης, ακόμη και σε περιπτώσεις ελλιπών δικαιολογητικών. Η ένταξη πραγματοποιείται υπό όρους αντίστοιχους με εκείνους που ισχύουν για τους Έλληνες πολίτες.
Η ένταξη ολοκληρώνεται το αργότερο εντός τριών (3) μηνών από την ταυτοποίηση του ανηλίκου. Η ενηλικίωση δεν συνεπάγεται αυτοδικαίως διακοπή της φοίτησης στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση.
Σε περίπτωση μη συμμόρφωσης προς την υποχρέωση φοίτησης, προβλέπεται περιορισμός των υλικών συνθηκών υποδοχής και επιβολή διοικητικών κυρώσεων στα ενήλικα μέλη της οικογένειας. (άρθρο 55 ν. 4939/2022, Α΄111)
Ειδικό κανονιστικό πλαίσιο ανά βαθμίδα εκπαίδευσης
Για την Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση εφαρμόζεται το Π.Δ. 79/2017 «Οργάνωση και λειτουργία νηπιαγωγείων και δημοτικών σχολείων» (Α’109), όπως ισχύει.
Για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση εφαρμόζεται η υπ’ αριθ. 102791/ΓΔ4/10-09-2024 Υπουργική Απόφαση «Ρύθμιση θεμάτων που αφορούν στην έναρξη και λήξη του σχολικού και διδακτικού έτους, στις αργίες, στις διακοπές, στις εγγραφές, στις μετεγγραφές, στη φοίτηση, στις απουσίες, στα παιδαγωγικά μέτρα, στον χαρακτηρισμό της διαγωγής και στην οργάνωση των σχολικών μονάδων της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης» (Β’ 5130), όπως ισχύει.
Με ετήσιες εγκυκλίους καθορίζονται οι διαδικασίες εγγραφών και φοίτησης ανά σχολικό έτος.
1.3 Περιφερειακές Διευθύνσεις Εκπαίδευσης στις οποίες φοιτούν μαθητές/τριες πολίτες τρίτων χωρών.
